TA’LIM TIZIMINI MOLIYALASHTIRISHDA DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGI VA RESURSLARNI OPTIMALLASHTIRISH ASOSIDA MAKTABLARNING BARQARORLIGINI OSHIRISH

Abstract

Annotatsiya. Mazkur tezis ta’lim tizimini moliyalashtirishda davlat-xususiy sherikligi (DXSh) va moliyaviy resurslarni optimallashtirish orqali maktablarning barqarorligini oshirish masalasiga bag‘ishlangan. Tadqiqotning maqsadi davlat xarajatlari dinamikasi, nodavlat sektor ishtiroki va muqobil moliya manbalarining ta’lim infratuzilmasi barqarorligiga ta’sirini rasmiy ma’lumotlar asosida baholashdan iborat. Tahlil 2017-2025-yillardagi ko‘rsatkichlarni dinamik qatorlar va o‘sish koeffitsiyentlari usullari yordamida o‘rganishga tayanadi. So‘nggi sakkiz yilda ta’lim va fanga davlat xarajatlari taxminan 63 trln so‘mdan 378 trln so‘mga, ya’ni olti baravarga oshgan; nodavlat maktab o‘quvchilari esa 2018/19-o‘quv yilidagi 14 ming nafardan 2024/25-o‘quv yilida 112 mingdan oshib, qariyb sakkiz baravarga ko‘paygan. Shu bilan birga, mamlakatda taxminan 1,7 mln o‘quvchi o‘rni yetishmovchiligi va maktablarning ko‘p smenada ishlashi tizim barqarorligiga tahdid solmoqda, bu esa byudjetning nominal o‘sishi yolg‘iz o‘zi yetarli emasligini ko‘rsatadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, moliyaviy barqarorlik resurslarning yetarliligi, barqaror manbalardan kelib tushishi va natijaga yo‘naltirilgan taqsimlanishi uyg‘unligiga tayanadi. Xulosada DXSh modellarini kengaytirish, jon boshiga (per-capita) va natijaga asoslangan moliyalashtirishga o‘tish hamda xalqaro moliya manbalarini diversifikatsiya qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar taklif etiladi.