AFORIZMLAR VA KICHIK MATN SHAKLLARINING INGLIZ HAMDA O‘ZBEK TILLARIDAGI LINGVOKULTUROLOGIK TAHLILI
Abstract
Maqolada ingliz va oʻzbek tillaridagi aforizmlar, maqollar va kichik matn shakllarining lingvokulturologik hamda qiyosiy tahlili taqdim etiladi. Tadqiqotning maqsadi ikki madaniyatdagi qadriyatlar, prototipik vaziyat modellari va nutq pragmatikasini aforizm va maqollar semantikasi, obrazlar tizimi hamda ritorik vositalar orqali solishtirma ta’sir doirasida yoritishdan iborat. Material sifatida oʻzbek xalq maqollari toʻplamlari va ingliz maqollari lugʻatlari asosida jami 600 birlikdan iborat korpus shakllantirildi; metodlar tarkibida lingvokulturologik talqin, paremiologik tipologizasiya, konseptual metaforalar tahlili va qiyosiy-solishtirma usullar qoʻllanildi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, ikki tilda “vaqt”, “mehnat”, “oilaviy munosabatlar”, “es-hush va tajriba” kabi semantik maydonlar ustuvor, bunda konseptual metaforalar [vaqt—qimmat, hayot—sayohat, mehnat—urinch] markaziy rol oʻynaydi. Formal jihatdan oʻzbek maqollarida parallelizm, paronomasiya va qofiyaga moyillik, ingliz korpusida esa qisqalik, antiteza va sabab-oqibat zanjiri keng kuzatildi. Kross-madaniy oʻxshashliklar qatorida “vaqt qimmat” kabi umuminsoniy modellar, farqlarda esa individual tashabbus va jamoaviy muvozanatni targʻib qiluvchi normalar nisbati aniqlandi. Amaliy natijalar tarjima amaliyoti, ikki tilli lugʻat tuzish, ta’lim va mediamatn tahrirlashda tatbiqiy ahamiyatga ega. Kalit soʻzlar
References
1. Akramov Izzatulla Ikromovich. (2025). LINGUOCULTURAL AND COMPARATIVE ANALYSIS OF APHORISMS AND SHORT TEXT FORMS IN THE ENGLISH AND UZBEK LANGUAGES [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.17577224
2. Akramov, I. I. (2022). The special characteristics of the aphorisms. In International journal of conference series on education and social sciences (Online) (Vol. 2, No. 1).
3. Gross, John [ed.]. The Oxford Book of Aphorisms. Oxford: Oxford University Press, 1983. 408 p.
4. Ikromovich, A. I. (2024). A Parallel Examination of the Aphorisms of Love by Shakespeare and Rumi. Best Journal of Innovation in Science, Research and Development, 3(1), 569-573.
5. Lakoff, George; Johnson, Mark. Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press, 1980. 242 p.
6. Mider, Volfgang. Proverbs: A Handbook. Westport, CT: Greenwood Press, 2004. 240 b.
7. Mirzaev, Toʻra; Yoʻldoshev, Abdulla va boshq. Oʻzbek xalq maqollari. Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1978. 512 b.
8. Permyakov, G. L. Osnovi strukturnoy paremiologii. Moskva: Nauka, 1988. 264 b.
9. Rahmatullaev, Shamsiddin. Oʻzbek tilining frazeologik lugʻati. Toshkent: OʻzSSR FA “Fan” nashriyoti, 1978. 600 b.
10. Speake, Jennifer [ed.]. The Oxford Dictionary of Proverbs. Oxford: Oxford University Press, 2015. 400 p.
11. Taylor, Archer. The Proverb. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1931. 270 p.
12. Vorobyov, V. V. Lingvokulturologiya: teoriya i metodi. Moskva: RUDN, 1997. 331 b.
Tulanbaeva, S. S. (2023). Exploring the role of nonverbal communication in conveying sympathy and support. American Journal of Philological Sciences, 3(06), 130-136.
Shavkatbekovna, S. T. (2023). Speech genres of congratulations, praise and compliments.
Shavkatbekovna, T. S. (2022). Sympathy and condolences in english linguoculture. Berlin Studies Transnational Journal of Science and Humanities, 2(1.6 Philological sciences).
Туланбаева, Ш. Ш. (2017). The role of classroom management in teaching a foreign language. Молодой ученый, (22), 195-196.
Tulanbaeva, S. S. (2023). Expressions of Compassion in English linguoculture. Current Research Journal of Philological sciences, 4(12), 67-74.
Sh, T. S. (2024). LINGUISTIC VARIATION IN ONLINE SYMPATHY EXPRESSION. The American Journal of Social Science and Education Innovations, 6(03), 92-96.
Shavkatbekovna, S. T. (2023). BEYOND WORDS: NAVIGATING THE LANDSCAPE OF NON-VERBAL SYMPATHY AND CONDOLENCES IN CROSS-CULTURAL PERSPECTIVES. CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PHILOLOGICAL SCIENCES, 4(12), 53-58.
Туланбаева, Ш. Ш. (2019). К ВОПРОСУ О СТРУКТУРНО-СЕМАНТИЧЕСКИХ ОСОБЕННОСТЕЙ АНГЛИЙСКИХ СЛОЖНЫХ ПРЕДЛОЖЕНИЙ С КОННЕКТОРОМ" AS". In Молодой исследователь: вызовы и перспективы (pp. 116-119).
Туланбаева, Ш. Ш. (2017). Some reflections on the phraseological synonyms in English. Филология и лингвистика, (2), 81-83.
Aripova, S. (2025). Chet tili intellektual va kasbiy rivojlanish kaliti. MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI, 3(7).
Арипова, С. А. (2025). ТРУДНОСТИ ПЕРЕВОДА АББРЕВИАТУР В МЕДИЦИНСКИХ ТЕКСТАХ (НА ПРИМЕРЕ ЭНДОКРИНОЛОГИЧЕСКОЙ ТЕРМИНОЛОГИИ). Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 5(4), 1222-1224.
Арипова, С. (2024). СИСТЕМНЫЕ ПОДХОДЫ К ОБУЧЕНИЮ ИНВЕРСИИ СЛОВ В РУССКОМ И АНГЛИЙСКОМ ЯЗЫКАХ. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 4(12), 1044-1050.
