OʻZBEK TOPONIMLARIDA ANTROPOMORFIK METAFORA: INSON TANASI AʼZOLARI NOMLARIDAN HOSIL BOʻLGAN GEOGRAFIK NOMLAR
Abstract
Ushbu maqolada oʻzbek toponimik tizimidagi antropomorfik metaforalar, xususan, inson tanasi aʼzolari nomlaridan (bosh, yuz, koʻz, ogʻiz, boʻgʻiz, bel, yon, bagʻir, tirsak, etak, burun, qoʻl kabi) hosil boʻlgan geografik nomlar tahlil qilinadi. Tadqiqotda antropomorfik metaforaning kognitiv mexanizmi - inson tanasi obrazining relyef shakllariga koʻchirilishi orqali borliqni til vositasida “insonlashtirish” hodisasi yoritiladi. Toponimlar semantik guruhlarga ajratilib, har bir guruh konkret misollar bilan asoslanadi, ularning nominatsion motivlari va lingvokognitiv tabiati ochib beriladi.
References
1. Qorayev S. Toponimika. – Toshkent: “Oʻzbekiston faylasuflari milliy nashriyoti”, 2006.
2. Nafasov T., Nafasova V. Oʻzbek tili toponimlarining oʻquv izohli lugʻati. – Toshkent, 2013.
3. Doʻsimov Z., Egamov X. Joy nomlarining qisqacha izohli lugʻati. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1977.
4. Begmatov E. Oʻzbek ismlari maʼnosi. – Toshkent: Fan, 1998.
5. Hasanov H. Oʻzbekiston geografik nomlari. – Toshkent: Yozuvchi, 1998.
6. Arutyunova N.D. Metafora i diskurs // Teoriya metafory. – M.: Progress, 1990. – S. 5–32.
7. Abdullayeva M. Madaniyat va til oʻrtasidagi bogʻliqlik: antropomorfik metaforalarning tahlili // Oʻzbekiston tilshunosligi jurnali. – 2022.
8. Madraximov A.E. Oronimiyada obrazli onomasiologik modellar // Jizzax viloyatidagi ekologik toponimlar tahlili. – 2023.
9. Norboʻtayev Sh.T. Kognitiv metafora sifatida toponimlar: oʻzbek va xitoy maqollarida makon konseptining strukturasi // Science and Education. – 2026. – 7(4). – B. 825–828.
