KADMIY INTOKSIKATSIYASIDA KALAMUSH JIGARI MITOXONDRIYALARI DISFUNKSIYASINI IZOKINOLIN ALKALOIDLARI VA ULARNING KON’YUGATLARI BILAN KORREKSIYALASH MEXANIZMLARI
Abstract
Maqolada kadmiy intoksikatsiyasi sharoitida kalamush jigari mitoxondriyalarida yuzaga keladigan funksional va metabolik buzilishlarning shakllanish mexanizmlari hamda ularni izokinolin alkaloidlari va ularning mitoxondriyaga yo‘naltirilgan kon’yugatlari yordamida korreksiyalashning fiziologik asoslari tahlil qilingan. Kadmiy ta’sirida mitoxondrial nafas olishning buzilishi, ichki membrana potensialining pasayishi, adenozintrifosfat sintezining kamayishi, reaktiv kislorod turlarining ortiqcha hosil bo‘lishi, lipid peroksidlanishining kuchayishi va kalsiy homeostazining izdan chiqishi jigar hujayralarining energetik ta’minoti hamda yashovchanligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Adabiyotlar tahlili berberin va palmatin kabi izokinolin alkaloidlarining antioksidant, yallig‘lanishga qarshi va mitoxondrial metabolizmni modulyatsiya qiluvchi xususiyatlarga ega ekanligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, plastoxinon bilan kon’yugatsiyalangan SkQBerb va SkQPalm birikmalari mitoxondriyaga selektiv yo‘naltirilishi va oksidlovchi shikastlanishni kamaytirish imkoniyati bilan ajralib turadi. Shu bilan birga, ushbu birikmalarning kadmiy intoksikatsiyasida qo‘llanish mexanizmlarini baholashda ularni kadmiyni xelatlovchi vositalar sifatida emas, balki asosan mitoxondrial redoks muvozanatini himoya qiluvchi yo‘naltirilgan antioksidantlar sifatida ko‘rib chiqish lozim.
References
Sato N., Kamada T., Suematsu T., et al. Cadmium toxicity and liver mitochondria. I. Different effects of cadmium administered in vivo to adult, young, and ethionine-fed rats. Journal of Biochemistry. 1978;84(1):117–125. DOI: 10.1093/oxfordjournals.jbchem.a132100.
Müller L. Consequences of cadmium toxicity in rat hepatocytes: mitochondrial dysfunction and lipid peroxidation. Toxicology. 1986;40(3):285–295. DOI: 10.1016/0300-483X(86)90061-2.
Pourahmad J., O’Brien P.J. Mechanisms of cadmium-mediated acute hepatotoxicity. Journal of Biochemical and Molecular Toxicology. 2000. PMID: 10630425.
Cadmium hepatotoxicity and alterations of the mitochondrial function. PubMed PMID: 10930057.
Roles of reactive oxygen species and mitochondria in cadmium-induced injury of liver cells. Journal of Toxicology and Environmental Health, Part A. DOI: 10.1177/0748233710386408. PMID: 21148202.
Cadmium inhibits the electron transfer chain and induces reactive oxygen species. Free Radical Biology and Medicine. 2004. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2004.03.010. PMID: 15135180.
Cadmium induced Drp1-dependent mitochondrial fragmentation by disturbing calcium homeostasis in its hepatotoxicity. PubMed PMID: 23492771.
The mechanism of the cadmium-induced toxicity and cellular response in the liver. Toxicology. 2022. DOI: 10.1016/j.tox.2022.153339. PMID: 36167199.
Cadmium-induced hepatotoxicity: Interconnecting molecular and cellular pathways. PubMed PMID: 42031159.
Jebur A.B., El-Sayed R.A., Abdel-Daim M.M., El-Demerdash F.M. Berberine attenuates liver damage, hematological, biochemical, and molecular changes induced by cadmium chloride via inflammation, apoptosis, and oxidative stress suppression. Tissue and Cell. 2026;101:103529. DOI: 10.1016/j.tice.2026.103529.
Lyamzaev K.G., Pustovidko A.V., Simonyan R.A., et al. Novel mitochondria-targeted antioxidants: plastoquinone conjugated with cationic plant alkaloids berberine and palmatine. Pharmaceutical Research. 2011;28(11):2883–2895. DOI: 10.1007/s11095-011-0504-8. PMID: 21671134.
Chernyak B.V., Antonenko Y.N., Galimov E.R., et al. Novel mitochondria-targeted compounds composed of natural constituents: conjugates of plant alkaloids berberine and palmatine with plastoquinone. Biochemistry (Moscow). 2012;77(9):983–995. DOI: 10.1134/S0006297912090040. PMID: 23157257.
Pustovidko A.V., Rokitskaya T.I., Severina I.I., et al. Derivatives of the cationic plant alkaloids berberine and palmatine amplify protonophorous activity of fatty acids in model membranes and mitochondria. Mitochondrion. 2013;13(5):520–525. DOI: 10.1016/j.mito.2012.09.006.
Jiang Q., et al. Mitochondria-Targeted Antioxidants: A Step towards Disease Treatment. PubMed PMID: 33354280.
Mitochondria-targeted antioxidants. PubMed PMID: 26253366. DOI: 10.1096/fj.15-275404.